Hoe bescherm je persoonsgegevens?

In 2018 scherpte de overheid de wetgeving over het gebruik van deze persoonsgegevens aan, met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De bescherming van persoonsgegevens is een vraagstuk voor de organisatie – zo ook de organisatie die met vrijwilligers werkt. Op deze pagina lees je wat je als organisatie verplicht bent, en wat je nog meer kunt doen om persoonsgegevens te beschermen. Daarnaast komt aan bod hoe je als organisatie de balans bewaakt tussen privacybescherming en een werkbare ondersteuning aan hulpvrager.

Wat ben je verplicht #

Elke organisatie in Nederland is verplicht de persoonsgegevens van klanten en medewerkers te beschermen. Vertrouwelijke zaken als e-mailadressen, pasfoto’s, IP-adressen en vingerafdrukken mogen niet zomaar worden geraadpleegd of uitgewisseld met andere organisaties. Onder de AVG valt ook de verwerking van extra gevoelige gegevens, waaruit bijvoorbeeld ras, etnische afkomst, politieke opvattingen of genetische gegevens blijken. Die gegevens mogen nooit worden bewerkt of uitgewisseld.

Organisaties zijn eindverantwoordelijk voor het verwerken van persoonsgegevens en hebben de plicht die gegevens goed te beveiligen. Een inbreuk op die gegevens moeten zij melden aan de nationale toezichthouder: de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Iedere inbreuk kan worden beschouwd als een datalek. Bijvoorbeeld als een medewerker een mail met persoonsgegevens aan de verkeerde ontvanger stuurt, vertrouwelijke klantgegevens toegankelijk zijn voor alle bezoekers van een website of een hacker een kopie van de database met persoonsgegevens steelt.

De AVG legt organisaties nog meer verplichtingen op. Zo moeten zij een register bijhouden van verwerkingsactiviteiten en eventuele datalekken en moeten zij aantonen dat betrokkenen toestemming hebben gegeven voor de verwerking van gegevens. Daarnaast is een privacybeleid verplicht en wordt aan alle organisaties gevraagd de keuze voor het aanstellen van een functionaris voor de gegevensbescherming (FG) te onderbouwen. Ook hierover leggen organisaties verantwoording af aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP).

Als je er als organisatie voor kiest om andere partijen in te schakelen om gegevens te verwerken – bijvoorbeeld om de personeels- en salarisadministratie uit te voeren of voor het afnemen van clouddiensten – blijf je zelf verantwoordelijk voor naleving van de AVG. Met de partij waarmee je samenwerkt sluit je een overeenkomst af, waarin je rechten en plichten van de eindverantwoordelijke opneemt. Ook neem je hierin op welke gegevens worden verwerkt, om welke reden en hoelang de verwerking duurt.

Bovenop de wettelijke verplichtingen, kunnen organisaties van alles doen om de gegevens van klanten en medewerkers extra te beschermen. De beveiliging van de ICT-omgeving verdient specifieke aandacht. Daarnaast kan het de moeite lonen om een gedragscode op te stellen voor gegevensverwerking, of je aan te sluiten bij een organisatie die hierover al afspraken op papier zette. Op de website van de Autoriteit Persoonsgegevens vind je achtergronden en informatie.

Praktische tips voor omgang met persoonsgegevens #

Met de komst van de AVG waaide een frisse wind over privacyland: organisaties kregen meer verantwoordelijkheden en zo zijn de rechten van burgers beter beschermd. Veel organisaties die vrijwilligers inzetten bij geldzaken zoeken nog naar een praktische toepassing van de wet in de praktijk. In sommige gevallen blijkt het beschermen van persoonsgegevens te botsen met de ondersteuning die vrijwilligers in de praktijk aan hulpvragers bieden. Dat kan dilemma’s opleveren.

Een goed voorbeeld van zo’n dilemma is het gebruik van inloggegevens van hulpvragers voor het invullen van online formulieren, bijvoorbeeld voor de Belastingaangifte of aanvraag van Toeslagen. Idealiter bewaart een hulpvrager zijn of haar wachtwoorden zelf en biedt een vrijwilliger alleen ondersteuning bij de online handelingen – de praktijk blijkt soms anders. Sommige hulpvragers hebben zelf geen toegang tot een computer of internet; voor anderen geldt dat zij moeite hebben met het bewaren van wachtwoorden of met online handelingen die moeten worden uitgevoerd. Hoe help ik die mensen dan? We horen het een vrijwilliger al denken.

En wat doe je als coördinator in zo’n situatie? Bescherm je altijd de privacy van de hulpvragers? Of geef je het succes van de ondersteuning voorrang? Kan het niet allebei? Het LSTA adviseert hierin vooral transparant te blijven. Wees duidelijk over wederzijdse verwachtingen en communiceer hierover met alle betrokkenen. Voer een heldere registratie over de gegevens die je verzamelt en leg de afspraken die je hierover maakt vast in een overeenkomst.

In de omgang met persoonsgegevens, kun je gebruikmaken van de volgende tien tips:

  1. Verzamel en gebruik alleen noodzakelijke persoonsgegevens. Verwijder waar mogelijk namen en andere identificerende kenmerken uit de gegevens die worden verwerkt.
  2. Beperk de toegang tot persoonsgegevens. Bescherm die toegang met het gebruik van wachtwoorden. Zo verklein je het risico op een datalek.
  3. Houd een verwerkingsregister bij. De persoonsgegevens van klanten en medewerkers houd je bij in een verwerkingsregister. Kleine organisaties (MKB) leggen alleen structurele verwerkingen vast. Als je ook bijzondere persoonsgegevens verzamelt –bijvoorbeeld gegevens die een beeld geven van ras, geloofs- of politieke overtuiging, registreer je alle verwerkingen.
  4. Sluit overeenkomsten met hulpvragers. Een hulpvrager moet toestemming geven voor het verwerken van persoonsgegevens. Leg cliënten uit waarom het nodig is bepaalde gegevens te verzamelen. Download een voorbeeld van een overeenkomst met een hulpvrager.
  5. Sluit overeenkomsten met vrijwilligers. Met vrijwilligers maak je duidelijke afspraken over wat wel en wat niet te doen in de ondersteuning. Download een voorbeeld van een vrijwilligersovereenkomst.
  6. Bespreek de bescherming van persoonsgegevens regelmatig. Creëer bewustzijn en transparantie. Zo kunnen knelpunten en risico’s in praktijksituaties worden beoordeeld.
  7. Stel een privacyverklaring op. Een privacyverklaring brengt iedereen op de hoogte van hoe je als organisatie met persoonsgegevens omgaat. Zet zo’n verklaring op je website, en vermeld daarbij wie binnen je organisatie hiervoor eerste aanspreekpunt is. Download een voorbeeld van een privacyverklaring.
  8. Schrijf een privacy-beleidsplan. Persoonsgegevens mogen alleen voor bepaalde en gerechtvaardigde doelen worden gebruikt. Download een voorbeeld van een privacy-beleidsplan.
  9. Investeer in moderne beveiligingstechniek. Maak de noodzaak hiervan duidelijk aan financiers.
  10. Evalueer regelmatig of beveiligingsmaatregelen genoeg bescherming bieden. Rapporteer hierover in het jaarverslag.

Handige hulpmiddelen voor coördinatoren, vrijwilligers en hulpvragers

Beter rondkomen
Beter rondkomen
LSTA Startpunt geldzaken
Lees verder
Geldplannen helpen bij het creëren van overzicht. 'Beter rondkomen' kan de vrijwilliger en deelnemer helpen snel inzicht te krijgen in mogelijke besparingen.
Rondkomen met kinderen
Rondkomen met kinderen
LSTA Startpunt geldzaken
Lees verder
Geldplannen helpen bij het creëren van overzicht. 'Rondkomen met kinderen' kan de vrijwilliger en deelnemer helpen snel inzicht te krijgen in mogelijke regelingen voor ouders.
Kom uit de geldzorgen
Kom uit de geldzorgen
LSTA Startpunt geldzaken
Lees verder
Geldplannen helpen bij het creëren van overzicht. 'Kom uit de geldzorgen' geeft snel inzicht in de inkomsten, uitgaven, schulden en mogelijke acties.
Bijna 18
Bijna 18
LSTA Startpunt geldzaken
Lees verder
Geldplannen helpen bij het creëren van overzicht. 'Bijna 18' geeft snel inzicht in alle (financiële) veranderingen die ingaan op de 18de verjaardag.
Werkloosheid
Werkloosheid
LSTA Startpunt geldzaken
Lees verder
Geldplannen helpen bij het creëren van overzicht. 'Werkloosheid' helpt snel grip te krijgen op mogelijke acties die noodzakelijk zijn bij teruglopende inkomsten.
Scheiden
Scheiden
LSTA Startpunt geldzaken
Lees verder
Geldplannen helpen bij het creëren van overzicht. 'Scheiden' helpt snel inzicht te krijgen in mogelijke acties bij het verbreken van de samenspraak van goederen.
Statushouders
Statushouders
LSTA Startpunt geldzaken
Lees verder
Geldplannen helpen bij het creëren van overzicht. 'Statushouders' is een krachtig hulpmiddel dat lastige (financiële) concepten vertaald in het Engels, Arabisch of Triqinya.
Nibud Geldplannen
Nibud Geldplannen
Geldplannen via jouw gemeente
Lees verder
Geldplannen helpen bij het creëren van overzicht. Als jouw gemeente aangesloten is vind je via deze link geldplannen voor ZZP, sparen en pensioen.
Steffie.nl
Steffie.nlTechnische zaken simpel uitgelegd
Lees verder
Steffie is een website voor mensen die moeite hebben met taal en digitalisering. Er staan veel tips die vrijwilligers kunnen gebruiken in het contact met een deelnemer met LVB.
NIvB
NIvBHulpmiddel bij betalingsregelingen
Lees verder
Nibud, NVVK en Buddypayment ontwikkelen samen een hulpmiddel voor betalingsregelingen. Let op, maak nooit afspraken als er problematische schulden spelen!
Gezond verzekerd.nl
Gezond verzekerd.nlBesparen via jouw gemeente
Lees verder
Steeds meer gemeenten zijn aangesloten bij Gezondverzekerd. Krijg snel inzicht in mogelijke regelingen en bespaar op energiekosten zorgverzekring.
SEO Kansenatlas
SEO KansenatlasSnel inzicht in gemeente cijfers
Lees verder
De Kansenatlas geeft snel inzicht in gemeentelijke cijfers generatie armoede, inkomen en maatschappelijke participatie.
Kansenkaart
KansenkaartKansen van kinderen
Lees verder
De kansenkaart richt zich op de relatie tussen inkomen van ouders en geboorteplaats met geboortegewicht en schoolprestaties van het kind.
Armoedekaart
ArmoedekaartCBS armoede in beeld
Lees verder
Een overzicht van inkomensgegevens per gemeente.

Gerelateerde artikelen

De taken van professionals omschrijven, overeenkomsten met vrijwilligers opstellen, financiering vinden, projectplan schrijven: ben je van plan een project op te zetten dat vrijwilligers inzet bij geldzaken, dan is er van alles om rekening mee te houden. Het LSTA heeft ruime ervaring in de begeleiding van lokale organisaties bij het opzetten van hun projecten in ondersteuning bij geldzaken. Op deze pagina lees je tips en word je doorverwezen naar documenten die je verder op weg kunnen helpen. Daarnaast komen achtergronden over de kosten van projecten, ketensamenwerking en het meten van resultaten aan bod.
Door Corona kan inkomen teruglopen en het ontstaan van schulden liggen dan op de loer. Nibud heeft een stappenplan Geldwijzer Corona met onder andere handige links naar bijvoorbeeld een voorbeeldbrief 'aanvraag uitstel betaling'. Kijk voor het stappenplan op de website van Nibud door hier te klikken.
In dit infosheet zet het LSTA op een rij waar aan te denken bij deskundigheidsbevordering en kwaliteit. Hoe train je je vrijwilligers? Waar voldoet een goede training aan?
Goede ketensamenwerking betekent dat de dienstverlening aan de burger steeds op tijd plaats vindt, geen wachttijden kent en dat er geen onnodige overlap of doublures in de dienstverlening voorkomen. Hoe kan ketensamenwerking worden bevorderd? Wat zijn aandachtspunten? Lees het in de infosheet Ketensamenwerking.

Op de hoogte blijven?

Schrijf je dan nu in voor onze nieuwsbrief.

Deze website maakt gebruik van cookies om ervoor te zorgen dat u de beste ervaring op onze website krijgt.